سخن آغازین

شهر بندری کنگ با ۱۹۲۳۱ نفر جمعیت (بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵) و مساحت محدوده ۶۵۰ هکتار (بر اساس آخرین طرح جامع و تفصیلی مصوب) در فاصله ۱۶۵ کیلومتری غرب بندرعباس از استان هرمزگان و در شهرستان لنگه واقع شده است.
شهری دلربا که نخل‌های سربرافراشته آن، در زیر آفتاب تابان جنوب، سایه ساری دلنشین عرضه می دارد؛ بادگیرهایی که نسیم خوش دریا را به قلب خانه ها هدایت می کنند؛ پیکر سفید ساختمان‌ها که با تزئینات ظریف خود در زیر تشعشع نور آفتاب و در میان آبی دریا و آسمان آرمیده اند و تعداد قابل توجهی از آنها همچنین سرزنده بوده و مأمن زندگی خانواده‌ها محسوب می شوند؛ گذرهایی که در پیچ و شکنج خود به ناگاه تصویر دریا را به رهگذران عرضه می دارند و برکههای آب در جای جای شهر که نشانی از فن مهندسی آب در آن پهنه است.
سیمای این شهر از میان آبهای خلیج فارس، در میان دو آبی آسمان و دریا، با بادگیرها، مناره های سوزنی و نخلهایی که بر پیکره سفید شهر نقش بسته اند، چهره ای ماندگار را به نمایش می گذارد.
اما این همه که در پیکر کالبد شهر تجسم می یابد، تنهابخشی از زیبایی‌های این بندر دل انگیز است…
این شهر در خشکی تمام نمی شود؛ حیات این شهر تا دریا امتداد می‌یابد و در آن، معنا می‌یابد و نه صرفاً در لبه آن؛ چرا که دریا آمیخته با زندگی مردمان است و لنج‌ها و قایقهای صیادی تا افق دور با رنگهای زرد و قرمز که هوشمندانه در تضاد با زمینه آبی دریا شکل گرفته اند، در امتداد و میان ساحل و اسکله خاکی شهر رخ می نمایانند و جز و مد زیبای خلیج فارس که در طول روز چندین مرتبه رخ می دهد و مناظری پویا و بدیع را به نمایش می گذارد. فراتر آن‌که دریا و زندگی با دریا، در مناسک، باورها و آیین‌های ساکنین نیز عمیقاً رخنه کرده و اساساً، الهام‌بخش آن بوده است.
از طرف دیگر، تاریخ شفاهی و جمع دوستان و اقوام این شهر نه محدود به به سرزمین ایران که تا آنجا که دریانوردان توانمند این خطه توان پیمایش در دریا را داشتند، امتداد می یابد. در غروب، کمی که آفتاب در پشت افق خلیج نیلگون فارس فرو نشست و از شدت تابش آن کاسته می‌شود، محفل بزرگان شهر در موزه مردمشناسی که به همت خود، آن را برپا کرده اند، برپاست. جمعی که به گرمی پذیرای مهمانانند و نشستن و گپ زدن با ناخدایان قدیمی این جمع که سینه آنها مملو از خاطرات سفرهایی طولانی به کرانه های اقیانوس از بمبئی گرفته تا زنگبار و شما آفریقا و ساحل عربستان و جزایر خلیج فارس است؛ این دریانوردان خبره که گفتنی های بسیار از فن دریانوردی و ابزار و آداب آن دارند، جلوه دیگری از شهر و آدمیان آن را به نمایش می گذارد. حضور در این محفل با چاشنی بوی دریا و شرجی نمناک جنوب، کیفیتی ویژه از این شهر را به نمایش می‌گذارد.
مردمان این دیار در جای جای آداب و سلوک زندگی خود، قدردان دریای بخشنده‌ای هستند که منابع ارتزاق و صناعت خود را مدیون آنند: در تورهای صیادی که از آب بیرون کشیده می‌شود ، گونه‌گونی ماهی‌ها که این دریای مهربان به ساکنین عرضه می‌دارد، تأییدی بر بخشندگی دریا و ارزش این نعمت الهی برای ساکنین است؛ از طرف دیگر، صنعت لنج سازی و تعمیرات آن، چنان در این سرزمین پاگرفتند که لنجهای سراسر حوزه خلیج فارس و دریایی عمان را به آنجا می خواند و صنعتی فعال را در منطقه رقم می زند؛ همچنان‌که صنایع دستی و فراوری ضایعات نخل در پیوند عمیق و گسترده‌ای با معیشت وابسته به دریا قرار می گیرد و زنجیره پیوسته حیرت‌انگیزی را شکل می‌دهد.
این بندر در گذشته های دور، پل ارتباطی شهرهای بزرگ پسکرانه خود نظیر لار و بستک با آب‌های آزاد جهانی بوده و از طرف دیگر، مورد توجه اروپاییانی که کلید تجارت جهانی را در آب‌های خلیج فارس می جستند و بی سبب نیست که کنگ همواره، نقطه مهمی در تأمین امنیت ایران، در موازنه قوای نظامی و سیاسی و اقتصادی کشورهای اروپایی انگلیس و هلند و پرتغال از یک طرف و حاکم مسقط و کشورهای حوزه خلیج فارس از طرف دیگر محسوب می شده است.
در نهایت اینکه این سرمایه عظیم، خوشبختانه امروز برای مردم این شهر شناخته شده است و سرمایه اجتماعی عظیمی که در این شهر نهفته است، حکایت از آینده‌ای روشن برای آن دارد. این مردمان، قابلیت و توان آن را دارند که سرمایه های خود را تبدیل به ثروتی گرانقدر (اعم از مادی و معنوی) برای شهرشان کنند و این اتفاقی است که از درون زاییده شده و تابع الگوهای اداری همسان از بالا به پایین که آفتی برای تمام شهرهای کوچک شده است، نیست. این شهر با همکاری مردم و مدیریت شهری، آماده است که خود طرحی نو در اندازد…
خط کشیدن بر چهره این شهر و به تصویر کشیدن دورنمای توسعه و راهکارهای اجرایی آن در این شهر، باید درخور شأن و ثروت نهان این شهر که وصف آن رفت، می‌بود.
در این راستا، با پشتوانه مردمی، تلاش‌های صورت گرفته توسط آقای مهندس زارعی، شهردار کوشای شهر و شورای شهر کنگ، تلاش‌های صورت گرفته توسط خانم دکتر شیوا آراسته که به مستندسازی و تحلیل خانه‌های قدیم این شهر همت گمارنده بودند و نقش قابل توجهی در شناساندن ارزش‌های این شهر به جامعه تخصصی داشتند و حمایت‌ها و رهنمودهای سازمان میراث فرهنگی و اداره کل راه و شهرسازی استان، تهیه طرح توسعه و عمران این شهر در قالب طرح ویژه در شورای‌عالی معماری و شهرسازی به تصویب رسید. متن این مصوبه به شرح زیر است:

پیرو درخواست شماره ۵۰۷۵/۹۶۲۵۰۰ مورخ ۲۴/۲/۹۶ سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، موضوع درخواست تهیه طرح ویژه برای شهر تاریخی بندرکنگ، شورای‌عالی شهرسازی و معماری در جلسه مورخ ۲۵/۲/۹۶، به استناد بند ۱۰ از ماده یک آیین‌نامه نحوه بررسی و تصویب طرح‌های توسعه و عمران محلی، ناحیه‌ای، منطقه‌ای و ملی و مقررات شهرسازی و معماری کشور و با توجه به انسجام، یکپارچگی، پویایی و سرزندگی بافت تاریخی شهر، وجود سالم‌ترین و وسیع‌ترین بافت تاریخی شهری در حاشیه شمالی خلیج فارس، تعدد دانه‌های سالم ارزشمند دربافت تاریخی شامل خانه‌ها، مساجد و آب انبارها، وجود نمونه‌ای کامل از شهرسازی ومعماری بومی، دارا بودن میراث معنوی در مقیاس ملی و جهانی، قابلیت‌های گردشگری متعدد در داخل شهر و حومه آن، مقرر نمود:
بنابر اتمام افق طرح جامع قبلی، ضمن توقف اجرای طرح تفصیلی ۱۳۷۸ در محدوده ۱۹۵ هکتاری بافت تاریخی و جلوگیری از تهیه طرح های متعدد و موازی، طرح ویژه برای کل شهر، با رویکرد حفاظت از میراث فرهنگی، تاریخی، زیست محیطی و طبیعی شهر و ارزش‌های ملموس و ناملموس موجود در آن درطرح توسعه شهر، صیانت از حقوق ساکنین شهر، ایجاد زمینه‌های استمرار معماری و شهرسازی بومی در بخش‌های توسعه شهری، با رعایت ملاحظات اکولوژیک دریا وخشکی وکلیه ضوابط و مقررات، منشورها و آیین‌نامه‌های ملی و بین‌المللی معطوف به حفاظت ازشهرهای تاریخی، در هماهنگی با برنامه مدیریتی ثبت جهانی بندرکنگ، با تاکید بر بهره گیری از مشارکت حداکثری شهروندان، توسط وزارت راه و شهرسازی، با همکاری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، سازمان حفاظت محیط زیست و شهرداری شهر کنگ، ظرف مدت ۹ ماه تهیه شود. شرح خدمات طرح ویژه، نحوه انتخاب مشاور و چگونگی انجام طرح به تأیید کمیته تخصصی معماری، طراحی شهری و بافت‌های واجد ارزش رسیده و طرح نهایتاً به تصویب شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران خواهد رسید.

در این راستا، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی پس از تهیه شرح خدمات ویژه این طرح و تصویب آن در کمیته فنی معماری و طراحی شهری ذیل شورای‌عالی معماری و شهرسازی مسؤولیت تهیه این طرح را عهده‌دار شد و مقرر شد که در کنار تهیه این طی تفاهم‌‌نامه مشترک فیمابین معاونت شهرسازی و معماری، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، شهرداری کنگ و شرکت بازآفرینی شهری، این طرح در تعامل مشترک و بابهره‌گیری از ظرفیت‌‌های تخصصی سازمان‌های مذکور تهیه شود.

هدف طرح

هدف این طرح، تهیه طرح ارائه طرح توسعه شهر با رویکرد یکپارچه و جامع از مقیاس کل تا جزء (شهر تا ساختمان) در قالب فرایند برنامه ریزی یکپارچه و با درنظر گرفتن محورهای زیر است:

  • رابطه با محیط و سکونتگاه‌های پیرامون
  • حفاظت و احیای بافت تاریخی و گسترش ارزش‌های آن به بافت جدید
  • حفظ محیط زیست و توسعه شهری منطبق بر ظرفیتهای محیط طبیعی
  • تقویت سرمایه های اجتماعی و مشارکت پذیری
  • افزایش کیفیت محیط زندگی
  • ایجاد رونق اقتصادی با تکیه بر ظرفیتهای بومی (گردشگری، صیادی و …)
  • برنامه ریزی سازمانی جهت تحقق اهداف طرح با تکیه بر مشارکت مردمی براساس ظرفیتهای نهادهای اجتماعی موجود و تقویت آنها

فرصت‌ها و تهدیدها

تهیه طرح ویژه  شهر کنگ با فرصت‌ها و تهدیدهای متعددی روبه رو است که ارائه طرح مناسب و تحقق‌بخشی به آن در گرو شناخت این فرصت‌ها و تهدیدها و برنامه‌ریزی براساس آن است.

مهم‌ترین فرصت‌هایی که پیش روی این شهر قرار دارند، عبارتند از:

  • جغرافیای طبیعی ویژه
  • محل قرارگیری استراتژیک و ارتباط با سکونتگاههای پیرامون
  • وجود بافت تاریخی ارزشمند با حداقل مداخله
  • وجود میراث ارزشمند فرهنگی غیر کالبدی (ناملموس)
  • وجود ساختار و نهادهای اجتماعی قوی
  • اقتصاد فعال مبتنی بر بوم

 

تهدیدهای حائز اهمیت که شهر با آن‌‌ها روبه رو است، عبارتند از:

  • افزایش جمعیت و نیاز به اسکان
  • نیاز به تأمین خدمات شهری جدید و نحوه تأمین آن
  • رونق گردشگری بدون برنامه ریزی در منطقه
  • تهیه طرحهای توسعه و عمران شهری بر مبنای شرح خدمات واحد مصوب و بدون توجه به ارزشهای بومی
  • خشکسالی و کمبود آب

Avatar

آزمایشگاه طرح‌های شهری نوشته است 12 مطلب

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
Notify of