وضعیت خانوار

تعداد و متوسط بعد خانوار

خانوار به افرادی که زیر یک سقف زندگی می‌کنند و معیشت آن‌ها با هم مشترک است، گفته می‌شود. بعد خانوار که تسامحاً به‌جاى خانواده نیز به‌کار مى‌رود، بیشتر یک مفهوم آمارى و جمعیت شناختى است. عواملی همچون مهاجرت، ورود زنان به بازار کار، سنت‌ها و ارزش‌های رایج در گروه‌های قومی و نژادی مختلف، سطح توسعه اقتصادی و ساختار اقتصادی، نرخ مرگ و میر و زاد وولد بر اندازه خانوار تأثیر دارند. بررسی و شناخت بعد خانوار کاربردهای بسیاری در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های بخش‌های اجتماعی و مسکن، اشتغال، خدمات و تسهیلات کودکان در شهرها، امنیت غذایی و غیره در شهرها و روستاها دارد. بر این اساس در این بند به بررسی و تحلیل بعد خانوار پرداخته شده است. طی ۲۰ سال اخیر، تعداد خانوارهای ساکن شهر کنگ، بیش از دو برابر افزایش داشته اما بعدخانوار کاهش یافته است (به عبارتی، تعداد خانوارها بیشتر و خانوارها کوچک‌تر شده‌اند). این وضعیت بر شهرستان بندرلنگه و استان هرمزگان نیز حاکم می‌باشد. در سال ۱۳۹۵ در هر خانوار ساکن در شهر کنگ به طور متوسط حدود ۴ نفر زندگی می‌کرده‌اند و به صورت کلی در این سال‌، بعدخانوار در شهر کنگ اندکی بیشتر از سطح استان هرمزگان و شهرستان بندرلنگه بوده است.

نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ نشان می‌دهد که به طور متوسط تعداد افراد در خانوارهای ساکن در ناحیه صفر(۰) بیشتر از سایر نواحی و متوسط تعداد افراد در خانوارهای ساکن در ناحیه ۴ کمتر از سایر نواحی است. در سایر نواحی نیز بعد خانوار بسیار نزدیک به همدیگر می‌باشد.

نقشه شماره ۶: متوسط بعدخانوار شهرکنگ به تفکیک حوزه، در سال‌ ۱۳۹۵

سرپرست خانوار

براساس تعاریف مرکز آمار ایران، سرپرست خانوار عضوی از خانوار است که در خانوار به این عنوان شناخته می‌شـود و معمولاً مسئولیت تأمین همه یا بخش عمده‌ای از هزینه‌های خانوار یـا تصمیم‌گیری در مـورد نحوه‌ی هزینــه کــردن درآمدهای خــانواده را برعهــده دارد. افزایش تعداد خانوارهای زن سرپرست خانوار را شاید بتوان یکی از مسایل نوظهور جمعیتی در کنار سایر مسایل نوظهور از قبیل کاهش نرخ باروری، تغییر ساختار سنی جمعیت (پنجره جمعیتی)، الگوهای جدید مهاجرت و… دانست که از طرفی تحت تاثیر تغییرات اقتصادی –اجتماعی کلان بوده و از طرف دیگر تا حدودی قابلیت تاثیرگذاری بر روند توسعه کشور را نیز داراست (افتخاری و همکاران، ۱۳۹۲ :۴-۱). بنابراین زنان سرپرست و توجه به آنان در بخش مدیریتی، آسیب شناختی، اقتصادی و اجتماعی و توانمند سازی زنان در جهت استقلال آن‌ها و برای مدیریت و اداره خانوار می‌تواند در راستای توسعه پایدار در هر منطقه‌ای بسیار کارساز واقع شود. با توجه به نتایج سرشماری‌های مرکز آمار ایران، هرچند در شهر کنگ و در سال ۱۳۹۵ نسبت زنان سرپرست به نسبت مردان سرپرست نزدیک به یک هفتم است اما نکته مهم دو و نیم برابر شدن تعداد زنان سرپرست در ده سال منتهی به سال ۱۳۹۵ است، این افزایش نشان می‌دهد که در برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای توجه ویژه به این بخش از جمعیت حائز اهمیت است. به علاوه همانطور که در جدول نشان داده شده است، نسبت خانوارهای زن‌سرپرست در شهر کنگ بیشتر از نسبت خانوارهای زن‌سرپرست در سطح شهرستان و استان می‌باشد.

وضع زناشویی جمعیت ۱۰ ساله و بالاتر

جمعیت از لحاظ تاهل به دو گروه تقسیم می‌شود. کسانی که حداقل یکبار ازدواج کرده‌اند و کسانی که هرگز ازدواج نکرده‌اند. افرادی که حداقل یکبار ازدواج کرده‌اند خود به سه گروه تقسیم می‌شوند کسانی که در حال حاضر داری همسر هستند، کسانی که همسر خود را بر اثر فوت یا طلاق از دست داده‌اند. در بررسی وضع تاهل در استان هرمزگان، شهرستان بندرلنگه و شهر کنگ نتایج تقریباً مشابهی بدست آمده است که نشان می‌دهد نسبت افراد دارای همسر سهم قابل توجهی داشته است. لازم به ذکر است که در حال حاضر بخش عمده جمعیت در گروه‌های سنی ۲۵ تا ۳۵ سال قرار دارند سنینی که بیشترین ازدواج در آن صورت می‌گیرد و افراد در سال‌های ابتدایی زندگی زناشویی خود قرار دارند، می‌توان گفت که به همین دلیل؛ نسبت افراد دارای همسر در سطح استان، شهرستان بندرلنگه و شهر کنگ بالا است و انتظار می‌رود در ده سال آینده نیز نسبت افراد داری همسر همچنان افزایش یابد.
بر اساس نتایج سرشماری ۱۳۹۵، ۳۲.۵ درصد از جمعیت افراد ده ساله و بیشتر شهرکنگ را افراد هرگز ازدواج نکرده تشکیل می‌دهند که به تفکیک جنس ۳۷.۴ درصد از مردان و ۲۷.۳ درصد از زنان بالای ده سال را افراد هرگز ازدواج نکرده تشکیل داده‌اند. این نسبت‌ها در سطح شهرستان بندرلنگه به ترتیب برای افراد ده ساله و بیشتر ۳۳.۱ درصد، برای مردان ۳۷.۴ درصد و برای زنان معادل ۲۸.۲ درصد می‌باشد. همچنین وضعیت استان هرمزگان نیز در مورد افراد هرگز ازدواج نکرده بدین قرار است که ۳۳.۱ درصد افراد ده ساله و بیشتر، ۳۷ درصد مردان و معادل ۲۹ درصد زنان را افراد هرگز ازدواج نکرده تشکیل می‌دهند. بنابراین می‌توان گفت که جمعیت ۱۰ ساله و بیشتر استان هرمزگان، شهرستان بندرلنگه و شهرکنگ به لحاظ وضع تاهل از الگوی مشابه‌ای برخوردار هستند. اما نکته قابل تأمل اختلاف قابل توجه نسبت مردان و زنان هرگز ازدواج نکرده در سطح مناطق مورد بررسی است، نسبت مردان هرگزازدواج نکرده مردان حدود ۱۰ درصد بالاتر از نسبت متناظر برای زنان است.

بر اساس یافته‌ها، ناحیه صفر (۰) و محدوده بافت تاریخی بیشتر از سایر نواحی شهر، دارای جمعیت مجرد (هرگزازدواج نکرده‌ها، بی‌همسران براثر فوت و طلاق) می‌باشند و درصد جمعیت دارای همسر ساکن در این نواحی کمتر از سایر نواحی شهر است. این امر لزوماً به معنی بحران در نواحی مذکور نیست اما نیاز به اقدامات فرهنگی و اقتصادی برای کاهش مسائل و آسیب‌های مربوط به این قشر را گوشزد می‌کند.

نقشه شماره ۷: درصد جمعیت دارای همسر نواحی شهرکنگ به تفکیک حوزه، در سال‌ ۱۳۹۵

نقشه شماره ۸: درصد جمعیت بی‌همسر بر اثر فوت همسر نواحی شهرکنگ به تفکیک حوزه، در سال‌ ۱۳۹۵

نقشه شماره ۹: درصد جمعیت بی‌همسر بر اثر طلاق نواحی شهرکنگ به تفکیک حوزه، در سال‌ ۱۳۹۵

نقشه شماره ۱۰: درصد جمعیت هرگزازدواج نکرده نواحی شهرکنگ به تفکیک حوزه، در سال‌ ۱۳۹۵

وضع سواد و آموزش جمعیت ۶ ساله و بالاتر

یکی از مهم‌ترین نماگرهای اجتماعی سطح سواد و آموزش است و این اهمیت می‌تواند در دو سطح ملی و فردی بیان گردد. در سطح ملی جمعیتی باسواد برای خلق کشوری با بنیان‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیرومند نیاز است و در سطح فردی در اغلب موارد سطح سواد پیوندی لاینفک با فقر، توسعه اجتماع نیرومندتر، افزایش سلامت عمومی، توانمندسازی بویژه در گروه زنان و دختران، دستیابی به فرصت‌های شغلی مناسب و رشد اقتصادی و به طور کلی ارتقای کیفیت زندگی دارد. بر این اساس در این بند به تحلیل وضعیت سواد و آموزش در سطح استان هرمزگان، شهرستان بندرلنگه و شهر کنگ پرداخته شده است.

الف. نرخ باسوادی

افرادی که توانایی خواندن و نوشتن را دارند طبق تعریف مرکز آمار ایران با سواد به‌شمار می‌آیند. با توجه به این تعریف؛ ۸۶.۳ درصد از جمعیت ۶ ساله و بالاتر شهر کنگ در سال ۱۳۹۵ باسواد بوده‌اند، در مقایسه با سال ۱۳۷۵، نرخ باسوادی جمعیت شهرکنگ رشد مطلوبی را تجربه کرده است. این نسبت در میان مردان و زنان ساکن در این شهر متفاوت است و هنوز شکاف جنسیتی در این شهر دیده می‌شود. نرخ باسوادی شهرستان بندرلنگه در حدود ۸۸ درصد است که این نرخ در میان مردان و زنان به ترتیب در حدود ۹۰ و ۸۶ درصد است. در سال ۱۳۹۵، شکافی در حدود ۲ درصد بین شهر کنگ و شهرستان بندرلنگه مشاهده می‌شود. باید سیاست‌هایی برای جبران کاهش اختلاف آن صورت گیرد.

ارقام جدول زیر نشان می‌دهد که محدوده بافت تاریخی با ۸۴.۳ درصد، هم در مقایسه با میانگین شهر و هم در مقایسه با بیشتر نواحی، نرخ باسوادی پایین‌تری دارد. به علاوه در همه‌ی نواحی شهر، میان میزان باسوادی زنان و مردان شکاف به نفع مردان وجود دارد.

نقشه شماره ۱۱: نرخ باسوادی کل جمعیت ۶ ساله و بالاتر شهرکنگ به تفکیک حوزه، در سال‌ ۱۳۹۵

نقشه شماره ۱۲: نرخ باسوادی مردان ۶ ساله و بالاتر شهرکنگ به تفکیک حوزه، در سال‌ ۱۳۹۵

نقشه شماره ۱۳: نرخ باسوادی زنان ۶ ساله و بالاتر شهرکنگ به تفکیک حوزه، در سال‌ ۱۳۹۵

ب: سطح تحصیلات

وضعیت تحصیلات افراد جامعه، در جدول ذیل نمایش داده شده است. اهمیت این مسأله بیشتر از این نظر مورد توجه است که می‌تواند موجب بسیاری از تغییرات و دگرگونی‌های اجتماعی باشد. جدول ذیل حاکی است که بخش قابل توجهی از جمعیت ساکن در شهر کنگ دارای تحصیلات دیپلم و پایین‌تر بوده (حدود ۷۵ درصد از کل جمعیت ۶ ساله و بالاتر) و فقط ۸.۷ درصد جمعیت دارای تحصیلات دانشگاهی بوده‌اند.
در مقایسه‌ی جمعیت ۶ ساله و بالاتر مردان و زنان شهرکنگ به لحاظ سطح سواد می‌توان گفت که سهم جمعیت ۶ ساله و بالاتر زنان در مقطع تحصیلی ابتدایی و عالی بالاتر از سهم جمعیت ۶ ساله و بالاتر مردان و در مقاطع تحصیلی راهنمایی و متوسطه سهم جمعیت ۶ ساله و بیشتر زنان پایین‌تر از مردان می‌باشد.
در مقایسه‌ی سطح سواد جمعیت ۶ ساله و بیشتر شهرکنگ با شهرستان بندرلنگه و استان لرستان می‌توان اذعان داشت که میانگین جمعیت دارای سواد شهرستان و استان بالاتر از شهرکنگ است.

 

پ. دانشجویان دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی

دانشگاه‌ها و دانش‌سراها از جمله مهم‌ترین و حساس‌ترین مراکزی هستند که نقش عمده در استقلال و یا وابستگی کشور دارند، چرا که اکثر مدیران جامعه از بین فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها و مراکز تعلیم و تربیت انتخاب می‌شوند. به بیانی، اخذ هرگونه تصمیمی در راستای پیشرفت و توسعه و دگرگونی جامعه از دانشگاه‌ها شروع می‌شود و به سایر بخش‌های جامعه انتقال می‌یابد. دانشگاه‌ها به عنوان زیر مجموعه آموزش‌عالی در فرایند توسعه یک جامعه مطرحند و به عنوان مراکزی که به تربیت نیروی انسانی کارآمد، شایسته و ماهر برای پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه در زمینه‌های مختلف می¬پردازند. به همین دلیل داشتن اطلاعات لازم در مورد تعداد و وضعیت دانشجویان دانشگاهی در راستای اجرای برنامه‌های توسعه امری اجباری و لازم می‌باشد.
در جداول زیر میزان و درصد (برحسب مقطع تحصیلی) دانشجویان در حال تحصیل شهرکنگ با شهرستان بندرلنگه و استان هرمزگان مقایسه شده است. همانطور که مشاهده می‌کنید در سال ۱۳۹۵ در شهرکنگ ۳۶۶ دانشجو در حال تحصیل وجود داشته که به معنای آن است که به ازای هر هزار نفر باسواد نزدیک به ۲۶ نفر در دانشگاه‌ها مشغول به تحصیل بوده‌اند. نکته جالب توجه در شهرکنگ این است که میزان زنان تحصیلکرده ۲۸.۱ بوده که نسبت به مردان بیشتر است. مقایسه این آمارها با شهرستان و استان، نشان می‌دهد که میزان دانشجویان در حال تحصیل استان هرمزگان و شهرستان بندرلنگه بالاتر از میانگین شهر کنگ می‌باشد.

ت. دانش‌آموختگان دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی

یکی دیگر از نماگرهای مورد بررسی در این گزارش تعداد و میزان دانش‌آموختگان دانشگاهی شهرکنگ و مقایسه آن با استان و شهرستان می‌باشد. تحلیل این نماگر می‌تواند گامی مهم در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در خصوص خلق فرصت‌های شغلی مطابق با تخصص دانش‌آموختگان باشد. مطابق با آخرین آمار رسمی مرکز آمار ایران، ۱۰۶۴ نفر از جمعیت ساکن شهر کنگ دارای تحصیلات دانشگاهی بوده‌اند.

همانطور که ملاحظه می‌شود در همه مناطق مورد بررسی، بخش قابل توجهی از دانش‌آموختگان دانشگاهی دارای تحصیلات لیسانس و بالاتر می‌باشند. در مقایسه‌ی میزان دانش‌آموختگان دانشگاهی شهرکنگ و شهرستان بندرلنگه و استان هرمزگان باید اذعان نمود که میزان دانش آموختگان دانشگاهی شهرکنگ، پایین‌تر از متوسط استان و به‌ویژه شهرستان بوده است. به علاوه، مقایسه میزان دانش‌آموختگان شهرکنگ به تفکیک جنس نشان می‌دهد که در سال ۱۳۹۵، میزان زنان دانش‌آموخته دانشگاهی بالاتر از میزان مردان بوده است.

 

شرکت نقش کلیک

شرکت نقش کلیک نوشته است 9 مطلب

مسئول مطالعات جمعیتی و اجتماعی طرح ویژه بندر تاریخی کنگ

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
Notify of