رویکرد تحلیل جمعیت

جمعیت مجموعه‌ای از انسان‌ها که در سرزمین معینی (شهر یا روستا) به صورت خانواده‌ها یا خانوارها سکونت دائم دارند و در طول زمان بر حسبِ ویژگی‌های مختلف (سن، جنس، وضع فعالیت، وضع ازدواج) ترکیب ویژه‌ای یافته‌اند، می‌باشد.

جمعیت در هر کشوری مبنای اساسی هر برنامه‌ریزی است. به عبارت دیگر جمعیت، اساس هر برنامه‌ریزی در مقیاس‌های مختلف (جهانی، ملی، منطقه‌ای، محلی) می‌باشد. در واقع تمام برنامه‌ریزی‌ها لزوماً برای افرادی تهیه می‌شود که در جامعه ساکن بوده و جمعیت جامعه را تشکیل می‌دهند. با اینکه افزایش سریع و ناموزون جمعیت شهری عاملی در بروز و گستردگی مشکلات و مسایل شهری چون کمبود مسکن، سکونتگاه‌های غیررسمی و حاشیه‌نشینی، کمبود سرانه‌های شهری، نارسایی خدمات، بیکاری، مسائل زیست محیطی و غیره بوده و می‌باشد ولی گستردگی این مسائل ناشی از کم توجهی به جمعیت و شاخص‌های آن در برنامه‌ریزی‌ها است، چرا که امروزه عده‌ای از طرح‌های شهری که برای حل مسائل ذکر شده انجام می‌گیرد با وجود اینکه در مطالعات‌شان شاخص‌های جمعیتی را در نظر می‌گیرند ولی نتیجتاً در سیاست‌گذاری و پیشنهادات خود این مقوله را مورد کم توجهی قرار داده و باید و شاید به آن نمی‌پردازند. همین عامل باعث می‌شود که توان شهر با جمعیت آن تناسب نداشته و مشکلات بسیار متعددی را برای حال و آینده به‌وجود آورد (۱۳۸۷ : دویران، ۲۸).

کاربرد مطالعات اصولی جمعیتی در برنامه ریزی‌های اقتصادی و اجتماعی جوامع برای برنامه ریزان و دست اندرکاران عمران منطقه‌ای از روشن‌ترین موارد و اساسی‌ترین روش‌های توسعه به شمار می‌رود. موفقیت برنامه ریزی‌های منطقه‌ای بدون در نظر گرفتن ظرفیت و استعداد جمعیت منطقه موردنظر دور از انتظار می‌باشد. می‌توان گفت جمعیت هر منطقه در رقم زدن سرنوشت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی آن منطقه نقش بسیار اساسی دارد (دراکاکیس اسمیت، ۱۳۷۴: ۷۱).

در برنامه ریزی‌های شهری، جمعیت به عنوان اصلی‌ترین عامل توسعه کالبدی محسوب می‌گردد (زنجانی، ۱۳۷۱: ۱۳۲) و افزایش آن موجب افزایش انواع کاربری‌های شهری نظیر مسکونی، ارتباطی، اداری، تجاری، تفریحی، فضای سبز و غیره گردیده است (عزیزپور، ۱۳۷۵: ۴۹).

خصیصه‌های جمعیتی به قدری متنوع و متفاوت می‌باشند که از این نظر با ویژگی‌های سایر پدیده‌های انسانی قابل مقایسه نیستند، شاید بتوان گفت کمتر پدیده‌ای یافت می‌شود که به اندازه پدیده جمعیت از نظر تأثیرپذیری و تأثیرگذاری از مقیاس نامحدود و غیرقابل پیش بینی برخوردار باشد. روابط متقابل Interrelations)) بین پدیده جمعیت و سایر پدیده‌های انسانی و طبیعی به حدی پیچیده است که جز با مطالعات اصولی و علمی دقیق قابل درک نمی‌باشد (دراکاکیس اسمیت، ۱۳۷۴: ۷۲).

طراحان برنامه‌های توسعه ناگزیر از توجه به روابط متقابل متغیرهایی هستند که در تحول اقتصادی و اجتماعی تأثیر می‌گذارند. شاید مهم‌ترین متغیری که در برنامه‌ریزی به عنوان مبنای محاسبات در نظر گرفته شود، جمعیت و دگرگونی‌های آن در گذشته و حال و پیش بینی تحولات آینده باشد (مرادی، ۱۳۷۶: ۵۷).

اهمیت و تأثیر ساختار جمعیت شهری و ویژگی‌های زیستی، اجتماعی- اقتصادی و فرهنگی و پویایی جمعیت هر شهر در شکل گیری فضاهای شهری از دیرباز مورد توجه برنامه ریزان و سیاست‌گذاران شهری بوده است و در عین حال موضوع بحث های ریشه دار و تاریخی بین متخصصان امر و اندیشمندان و متفکران دوره‌های مختلف تکامل اجتماعی و اقتصادی جوامع انسانی می‌باشد (جمالی، ۱۳۷۹: ۱۹۸).

عامل ایجاد کانون‌های زیستی و اجزا و عناصر تشکیل دهنده آن، انسان و فعالیت‌های گوناگون وی است. بنابراین شکی نیست که اساس مطالعات برنامه‌ریزی شهری را بررسی‌های جمعیتی تشکیل می‌دهد (بحرینی، ۱۳۷۷: ۱۱۸).

در ایران بررسی جمعیت در برنامه ریزی‌ها و مطالعات کاربردی از حدود ۴۵ سال پیش که تهیه طرح های جامع و تفصیلی آغاز شد، برای نخستین بار جمعیت به عنوان مهم‌ترین عامل در برنامه ریزی تجلی یافت. در طرح ریزی کالبدی شهرها نه تنها تعداد جمعیت بلکه ساخت و خصوصیات آن مدنظر قرار گرفت. این اقدام اگرچه در ابتدا ظاهراً کوچک و کم اهمیت می‌نمود لکن با گذشت زمان بر اثر افزایش سریع جمعیت کشور و گسترش شهرها اهمیت فزاینده‌ای یافت و به تبع آن جمعیت شناسی نیز حضور خود را در اغلب برنامه ریزی‌های اقتصادی و اجتماعی تثبیت کرد (زنجانی، ۱۳۶۹: ۱).

مطالعه و شناخت ویژگی‌های جمعیتی هر شهر مهم‌ترین قدم در برنامه ریزی‌های شهری است. با توجه به افزایش روزافزون جمعیت شهری، بررسی‌های دقیق و همه جانبه در بخش‌های مختلف شهرها از ضرورت‌های انکارناپذیر در برنامه ریزی‌های اصولی می‌باشد. در این بخش از مطالعه بررسی ویژگی‌ها و تحلیل خصیصه‌های جمعیتی شهر بندرکنگ مورد توجه قرار گرفته است.

شرکت نقش کلیک

شرکت نقش کلیک نوشته است 9 مطلب

مسئول مطالعات جمعیتی و اجتماعی طرح ویژه بندر تاریخی کنگ

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
Notify of