سیما و منظر بافت میانی

معرفی محدوده بافت میانی و موقعیت مکانی آن

بافت میانی بندر کنگ در قسمت شمالی بافت تاریخی و جنوب محله ابوذر و بر اثر گسترش شهر به قسمت شمال، در خلال سال‎های ۴۰ و ۵۰ هجری شمسی به وجود آمده است. مساحت این محدوده حدود ۶۶ هکتار است.

– موقعیت و وسعت بافت میانی نسبت به بندر کنگ

روند شکل گیری

بر اساس نقشه سال های مختلف، بافت میانی در سال های مابین دهه ۴۰ و ۵۰ شمسی و در شمال بافت تاریخی شهر شکل گرفته است. روند گسترش شهر تا سال ۱۳۶۰ در مرکز بافت میانی بوده و پس از آن به سمت شرق گسترش یافته و در سال های اخیر قسمت‎های غربب بافت نیز مسکونی شده است.
روند این گسترش به رنگ زرد در سال های مختلف نشان داده شده است.

استخوانبندی بافت میانی

با توچه به معابر بافت، می‎توان سه شریان اصلی را به عنوان استخوان بندی اصلی در نظر گرفت که هر سه شریان کشیدگی شمال غرب به جنوب شرق دارند و تا حدودی در ادامه ی خیابان های بافت تاریخی شهر هستند و بافت تاریخی را به قسمت های شمالی شهر پیوند می‎دهند.

شبکه معابر بافت میانی

معابر بافت میانی بندر کنگ از دو محور اصلی منشعب می‎شوند. محور اول خیابان‎های شهید ملاح کنگی، امام خمینی و پروین اعتصامی در جنوب بافت میانی و خیابان آیت الله خامنه ای در شمال آن.
معابر این بافت در ادامه ی معابر بافت تاریخی شهر قرار دارد و به وسیله خیابان‎های افقی، به یکدیگر متصل می‎شوند.

نقشه شبکه معابر

ادراک و هویت فضاهای همگانی

گره‎ها ‎(محل تعاملات اجتماعی)

نقطه ای که در نقشه مشخص شده است با توجه به موقعیت قرار گیری اش می‎تواند در حکم فضایی برای تعاملات اجتماعی در بافت میانی بندر کنگ در نظر گرفته شود.
اگر چه در حال حاضر نمی‎توان آن را یک گره شهری به حساب آورد اما این مکان پتانسیل تبدیل به چنین فضایی را دارا است.

جانمایی محل تعاملات اجتماعی در بافت میانی

 

مطالعه شاخص‎های کالبدی در بافت میانی

ورودی

برای ورود به بافت میانی ورودی‎های متعدی وجود دارند که دسترسی به محله را از خیابان های اطراف تأمین می‎کنند. همان طور که در نقشه زیر پیداست، ورودی‎ها ‎عمدتاً در حاشیه ای که بیشترین ارتباط را با بافت همپیوند دارند، قرار گرفته‎اند‎.

نقشه ورودی‎های بافت میانی

توده و فضا

توده گذاری در بافت میانی در قسمت های قدیمی تر آن (مرکز بافت میانی) مشابه بافت تاریخی است اما در قسمت های جنوب غربی تراکم توده‎ها ‎نسبت به فضای خالی- حیاط‎ها ‎و معابر- بیشتر است؛ از طرفی هرچه به سمت شمال شرقی پیش می‎رویم از میزان تراکم توده نسبت به فضا کاسته می‎شود.

نقشه توده و فضا

گشایش ها

منظور از گشایش‎ها ‎در بافت میانی زمین‎های خالی است که حد پیرامونی آن‎ها ‎با مصالح بنایی مشخص نشده است. این زمین‎ها ‎در صورت نداشتن مالک حقیقی می‎توانند به عنوان فضاهای مکث (فضای سبز و نشستن) در جداره معابر مورد استفاده قرار گیرند.
کلیه فضاهای خالی و گشایش‎ها ‎در محدوده بافت میانی، شناسایی شده و در این میان آنهایی که ظرفیت سامان دهی و احیا را دارند به رنگ قرمز در نقشه گشایش‎ها ‎لکه گذاری شده‎اند‎.

نقشه جانمایی گشایش ها

 مساحت و هندسه قطعات تفکیکی

مساحت قطعات تفکیکی

گسترش بافت میانی در ادامه ی بافت تاریخی بوده و در قسمت های قدیمی تر هندسه قطعات تفکیکی مشابه با هندسه قطعات بافت تاریخی است. در قسمت های نسبتا نوساز هندسه قطعات کشیده تر شده و به مستطیل نزدیک می‎شوند که نشان دهنده تاثیر پذیری از قوانین شهرسازی جدید است. در میان قطعات تفکیکی قطعات مابین ۲۰۰ تا ۵۰۰ متر مربع از بیشترین فراوانی برخوردارند، پس از آن قطعات ما بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ متر بیشترین سهم را به خود اختصاص می‎دهند. همچنین در این میان تعدادی از قطعات تفکیکی ابعادی بسیار بزرگ ( بیش از ۱۰۰۰ متر) و یا کوچک (زیر ۲۰۰ متر) دارند.

 

نقشه تفکیکی قطعات

 

هندسه قطعات تفکیکی

قطعاتی با هندسه مربع و مربع-مستطیل، هندسه ای مشابه با بافت تاریخی شهر دارند و در ادامه و گسترش بافت تاریخی به وجود آمده‎اند‎ اما قطعاتی که هندسه مستطیل دارند بر اثر عواملی چون تفکیک زمین یا به دو قسمت تقسیم شده و یا به دلیل تقسیم بندی جدید قطعات به وجود آمده‎اند‎.

 

نقشه هندسه قطعات تفکیکی

 

سطح اشغال

در بافت میانی بندر کنگ، طبق نقشه‎های موجود، حدود ۴۰ درصد از قطعات تفکیکی، سطح اشغال بین ۳۰ تا ۶۰ درصد و ۴۴ درصد از قطعات سطح اشغال بیش از ۶۰ درصد دارند که به صورت یکنواخت در سطح محله پخش شده و در نقشه به ترتیب با رنگ‎های نارنجی و قهوه ای مشخص شده‎اند‎. سایر قطعات تفکیکی سطح اشغال کمتر از ۱۶ درصد دارند و در نقشه به رنگ زرد مشخص شده‎اند‎، در این قطعات عمدتاً یک توده کوچک که شامل یک اتاق و فضای خدماتی لازم است ساخته شده و اسکان اولیه صورت پذیرفته است. پیش بینی می‎شود که با گذر زمان و نیاز خانواده به فضاهای زیستی بیشتر، سطح اشغال در این قطعات افزایش یابد. لازم به ذکر است که زمین‎های خالی در این محاسبه لحاظ نشده است و به صورت جداگانه و با رنگ خردلی مشخص شده‎اند‎.

 

نقشه سطح اشغال

رابطه بین توده و فضا در پلاک

مطابق نقشه زیر رابطه ی بین توده و فضا در این بخش از بافت میانی همانند بافت تاریخی بندر کنگ به صورت‎های چهار طرفه ، سه طرفه و دو طرفه با حیاط مرکزی است . کلیت دانه‎ها ‎در این قسمت ساده تر ، با ارتفاع کمتر و بادگیرهای کوتاه تر است .

 الگوی توده گذاری در بخشی از بافت میانی

الگو‎های دوطرفه و یک طرفه در قسمت‎های جدید بافت میانی الگو حیاط مرکزی در قسمت‎های قدیمی بافت میانی

شناخت و بررسی کالبد معماری خانه‎های محدوده بافت میانی

به منظور بررسی دقیق و تحلیل الگوی زیستی در بافت میانی، تعدادی پلاک مورد بازدید محلی قرار گرفت که یکی از آن‎ها ‎به صورت کامل برداشت شده و نقشه‎های وضع موجود آن ترسیم شده است؛ این پلاک در نقشه زیر مشخص شده است.

 

خانه شماره ۱ ( بافت میانی )

این خانه از جمله خانه‎های نسبتا بزرگ این محدوده است و به گفته مالک ، از ابتدا به صورت دو طرفه و دارای ساباط بوده است . بخشی از این خانه که به رنگ خاکستری در نقشه مشخص شده است قبلا ساباط(ایوان) بوده و به مرور زمان و با بزرگتر شدن خانواده ، ساکنین اقدام به بستن فضای نیم باز و اضافه نمودن آن به فضای زیستی بسته نموده‎اند‎. در حال حاضر در این پلاک یک خانواده سه نفری زندگی می‎کنند که اصالتا متعلق به بندر کنگ هستند و تمایل دارند تا کالبد خانه را به همان حالت قبلی (مشابه با خانه‎های تاریخی بافت) برگردانند . نسبت توده به فضا در این خانه در حال حاضر ۶۸ به ۳۲ است.

 

Avatar

شیوا آراسته نوشته است 4 مطلب

مسئول بخش معماری

دیدگاه بگذارید

avatar
  Subscribe  
Notify of